Strona Główna » Wywiady » Akcja zima – radzi Nadinspektor Pracy inż. Józef Ślósarczyk

O odśnieżaniu chodników, pracach na wysokości, bezpieczeństwie pracy oraz o tym, kto może być oddelegowany do prac związanych z usuwaniem śniegu rozmawiamy z Nadinspektorem Pracy inż. Józefem Ślósarczykiem.

Jakie obowiązki leżą po stronie pracodawców oraz pracowników w zakresie przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa podczas odśnieżania dachów oraz podczas wykonywania innych prac na wysokości?

Wzajemne relacje pracownika i pracodawcy regulują przepisy prawa, głównie prawa pracy. Należy tutaj wymienić przede wszystkim ustawę z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zmianami oraz z 2010 r. Nr 105, poz. 655) zwaną dalej Kp oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.

Warunkiem dopuszczenia pracownika do określonej pracy, w tym przy odśnieżaniu dachów i innych prac na wysokości, jest w szczególności:
- posiadanie przez pracownika aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, w tym jednoznacznie do prac na wysokości, wydanego przez lekarza uprawnionego do badań profilaktycznych – art. 229 § 4 Kp,
- przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie (szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę) – art. 2373 § 1 i 2 Kp,
- wyposażenie pracownika w środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze, wymagane do stosowania na danym stanowisku pracy, posiadające właściwości ochronne i użytkowe – art. 2379 § 1 i 2 Kp,
- posiadanie przez pracownika wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności do wykonywanej pracy – art. 2373 § 1 Kp.

Szczegóły w powyższym zakresie regulują przede wszystkim:
- rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 ze zmianami oraz z 2001 r. Nr 37, poz. 451),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zmianami oraz z 2007 r. Nr 196, poz. 1420).
Ponadto pracodawca jest obowiązany utrzymywać obiekty budowlane i znajdujące się w nich pomieszczenia pracy, a także tereny i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 214 § 2 Kp).

Kto może być skierowany przez pracodawcę do pracy na wysokości, do odśnieżania dachów oraz chodników przed zakładem pracy?

Odśnieżanie dachów i inne prace na wysokości zaliczane są do prac szczególnie niebezpiecznych. Potwierdzeniem są różne wypadki przy pracy pracowników i innych pracobiorców oraz osób postronnych. Pracą na wysokości w rozumieniu przepisów prawa pracy jest praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Należy nadmienić, że do pracy na wysokości nie zalicza się pracy na powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się znajduje, jeżeli powierzchnia ta:
1) osłonięta jest ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi,
2) wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości, np. barierki ochronne.

Podstawowe wymagania w zakresie wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych reguluje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zmianami oraz z 2008 r. Nr 108, poz. 690). Pracodawca w szczególności jest obowiązany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczególnie niebezpiecznych występujących w zakładzie pracy. Pracodawca powinien określić szczegółowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac szczególnie niebezpiecznych. W szczególności zapewnia:
1)   bezpośredni nadzór nad tymi pracami wyznaczonych w tym celu osób,
2)   odpowiednie środki zabezpieczające,
3)   instruktaż pracowników obejmujący w szczególności:
a)  imienny podział pracy,
b)  kolejność wykonywania zadań,
c)  wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy poszczególnych czynnościach.

Pracodawca zapewnia, aby dostęp do miejsc wykonywania takich prac miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane.
Na powierzchniach niektórych płaskich dachów, na których pracownicy mogą wykonywać prace odśnieżania są zainstalowane balustrady ochronne. Czasem spotyka się, że taką rolę spełniają attyki. Są to ścianki osłaniające dach.

Wiele innych prac na wysokości wykonuje się z użyciem rusztowań wszelkiego typu bądź ruchomych podestów roboczych. Przy ich eksploatacji zastosowanie mają:
- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (Dz. U. Nr 118, poz. 1263),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz. U. Nr  79, poz. 849 ze zmianami z 2003 r. Nr 50, poz. 426)
- rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. Nr 191, poz. 1596 ze zmianami z 2003 r. Nr 178, poz. 1745).

Osoby zatrudnione przy montażu i demontażu rusztowań oraz monterzy ruchomych podestów roboczych powinni posiadać wymagane uprawnienia. Montaż rusztowań budowlano-montażowych metalowych mogą wykonywać wyłącznie osoby, które ukończyły szkolenie i uzyskały pozytywny wynik sprawdzianu przeprowadzonego przez komisję powołaną przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego w Warszawie. Osoba, która uzyskała pozytywny wynik sprawdzianu, o którym wyżej mowa, otrzymuje świadectwo oraz uzyskuje wpis do książki operatora.
Przy obsłudze podestów ruchomych wymagane jest posiadanie kwalifikacji poddozorowych. Rusztowania i ruchome podesty robocze powinny być wykonywane zgodnie z dokumentacją producenta.

Użytkowanie rusztowania jest dopuszczalne po dokonaniu jego odbioru przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę. Odbiór rusztowania potwierdza się wpisem w dzienniku budowy lub w protokole odbioru technicznego. Ewentualne usytuowanie rusztowania w obrębie ciągów komunikacyjnych wymaga zgody właściwych organów nadzorujących te ciągi oraz zastosowania wymaganych przez nie środków bezpieczeństwa. Środki bezpieczeństwa powinny być określone w projekcie organizacji ruchu. Osoby dokonujące montażu i demontażu rusztowań są obowiązane do stosowania urządzeń zabezpieczających przed upadkiem z wysokości. Przed montażem lub demontażem rusztowań należy wyznaczyć i ogrodzić strefę niebezpieczną. Montaż, eksploatacja i demontaż rusztowań oraz ruchomych podestów roboczych, usytuowanych w sąsiedztwie napowietrznych linii elektroenergetycznych, są dopuszczalne, jeżeli linie znajdują się poza strefą niebezpieczną. W innym przypadku, przed rozpoczęciem robót, napięcie w liniach napowietrznych powinno być wyłączone. Montaż, eksploatacja i demontaż rusztowań i ruchomych podestów roboczych są zabronione:
1)    jeżeli o zmroku nie zapewniono oświetlenia pozwalającego na dobrą widoczność;
2)    w czasie gęstej mgły, opadów deszczu, śniegu oraz gołoledzi;
3)    w czasie burzy lub wiatru, o prędkości przekraczającej 10 m/s.

Rusztowania i ruchome podesty robocze powinny być każdorazowo sprawdzane, przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, po silnym wietrze, opadach atmosferycznych oraz działaniu innych czynników, stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa wykonania prac i przerwach roboczych dłuższych niż 10 dni oraz okresowo, nie rzadziej niż raz w miesiącu.
Zakres czynności objętych sprawdzeniem, o którym mowa, określa instrukcja producenta.
Rusztowania przejezdne powinny być zabezpieczone co najmniej w dwóch miejscach przed przypadkowym przemieszczeniem. Przemieszczanie rusztowań przejezdnych, w przypadku gdy przebywają na nich ludzie, jest zabronione.
W przypadku poszczególnych rodzajów użytkowanego sprzętu ważna jest także znajomość instrukcji ich obsługi.

Jeżeli ze względu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokości zastosowanie balustrad, o których mowa, jest niemożliwe, należy stosować inne skuteczne środki ochrony pracowników przed upadkiem z wysokości, odpowiednie do rodzaju i warunków wykonywania pracy. W świetle powyższego odśnieżanie dachów bez jakichkolwiek zabezpieczeń i właściwego przygotowania pracowników jest niedopuszczalne. Szkodliwość ewentualnej takiej praktyki potwierdzają różne wypadki przy pracy pracowników oraz osób postronnych. Obowiązek, zapewnienia bezpiecznej pracy powinien być realizowany także na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności m.in. przez nadawanie priorytetu środkom ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej. Przy odśnieżaniu zazwyczaj jednak zachodzi konieczność stosowania środków ochrony indywidualnej chroniących przede wszystkim przed upadkiem z wysokości. Najbardziej popularne są linki i szelki bezpieczeństwa. W sytuacji narażenia na uraz głowy winien być stosowany także hełm ochronny.

Ważne jest, żeby prace na wysokości były organizowane i wykonywane w sposób niezmuszający pracownika do wychylania się poza poręcz balustrady lub obrys urządzenia, na którym stoi.
Nie jest dopuszczalne sytuowanie stanowisk pracy, składowisk wyrobów i materiałów lub maszyn i urządzeń bezpośrednio pod napowietrznymi liniami elektroenergetycznymi lub w odległości liczonej w poziomie od skrajnych przewodów, mniejszej niż:
1)    3 m – dla linii o napięciu znamionowym nieprzekraczającym 1 kV;
2)    5 m – dla linii o napięciu znamionowym powyżej 1 kV, lecz nieprzekraczającym 15 kV;
3)    10 m – dla linii o napięciu znamionowym powyżej 15 kV, lecz nieprzekraczającym 30 kV;
4)    15 m – dla linii o napięciu znamionowym powyżej 30 kV, lecz nieprzekraczającym 110 kV;
5)    30 m – dla linii o napięciu znamionowym powyżej 110 kV.

Znajomość wykazanych obostrzeń jest ważna zarówno przy używaniu długich narzędzi pracy, np. łopat, jak też w miejscach ewentualnego wywozu śniegu.
Nadmienić należy także, iż w przypadku ewentualnego wykorzystania wózków jezdniowych o napędzie silnikowym operator tego sprzętu również powinien posiadać uprawnienia. Przy zastosowaniu sprzętu do transportu ręcznego warto uwzględnić zmieniającą się masę śniegu. Jeden m3 mokrego śniegu może ważyć kilkaset kilogramów. Dla przykładu masa ładunku przemieszczanego na taczce, łącznie z masą taczki, nie może przekraczać: 100 kg – po twardej nawierzchni i 75 kg – po nawierzchni nieutwardzonej. Niedopuszczalne jest przemieszczanie ładunku na taczce po pochyleniach większych niż 8% oraz na odległość przekraczającą 200 m.

Pracodawca nie ma prawa narażać pracownika na bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. W razie, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo, gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia, o którym mowa, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.  (770)Pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w takich przypadkach. Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w przypadkach, o których mowa, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Ochrona w przedstawionym zakresie wynika z postanowień art. 210 § 1 – 3 Kp.

W świetle powyższego należy stwierdzić, iż każdy pracownik może być przez pracodawcę skierowany do prac na wysokości, do odśnieżania dachów oraz chodników przed zakładem pracy, jeżeli jest do tego przygotowany i dopuszczony zgodnie z przepisami. Podkreślić należy, że Kodeks pracy w art. 42 § 2 stanowi, że w(155)ypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nie przekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika. Ponadto pracodawca może żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie złożenia m.in. dokumentów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, wymagane do wykonywania oferowanej pracy, których to odpisy lub kopie przechowuje w aktach osobowych pracownika. Przedstawiona regulacja prawna daje pracodawcy prawo skierowania do odśnieżania pracowników, którzy nie mają tych prac w zakresie swoich obowiązków, ale spełniają warunki umożliwiające podejmowanie takich decyzji.

W podsumowaniu należałoby przypomnieć, że przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem pracownika – art. 211 Kp. W szczególności pracownik jest obowiązany m.in.:
1) znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
2) wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,
3) dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,
4) stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,
5) poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,
6) niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie,
7) współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Czy osoby odbywające praktyki studenckie lub staże mogą być skierowane przez pracodawcę do odśnieżania dachów oraz chodników?

Osoby odbywające praktyki studenckie lub staże nie są pracownikami. Takim  osobom pracodawca również ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W razie prowadzenia prac w miejscu, do którego mają dostęp osoby nie biorące udziału w procesie pracy, pracodawca jest obowiązany ponadto zastosować środki niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia tym osobom (vide art. 304 § 1, 2, 4 Kp).

Szczegółowe zasady i formy odbywania praktyk określa uczelnia, uwzględniając odrębne przepisy dla poszczególnych uprawnień zawodowych. Wynika to przede wszystkim z ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zmianami oraz z 2010 r. Nr 127, poz. 857). Przepisem wykonawczym jest rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz. U. Nr 164, poz. 1166, ze zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 180, poz.1407).

Istotą praktyk studenckich i staży jest nabycie umiejętności praktycznych w danym zawodzie. Stąd też nieporozumieniem byłoby kierowanie praktykantów i stażystów do innych prac niezwiązanych z ich kierunkiem kształcenia. Stąd też jedynie w przypadku określonych kierunków kształcenia udział przy odśnieżaniu byłby uzasadniony, lecz na warunkach odbywania praktyki bądź stażu. Przykładem może być m.in. kierunek studiów bezpieczeństwa i higieny pracy czy budownictwo.

Zaznaczyć należy, że praktyki studenckie i staże mają na celu przede wszystkim zapewnić wysoką jakość kształcenia. Stąd też celem kierowania praktykantów i stażystów do określonych podmiotów, u których może być kontakt z pracami odśnieżania, nie jest zastępstwo pracowników w czasie ich usprawiedliwionej nieobecności w pracy bądź w ogóle ich braku. Ogólnie konieczność odśnieżania występuje każdej zimy i jest to problem powszechny. Ewentualne kwestie sporne na tym tle, poza bezpieczeństwem pracy, są do rozstrzygania na warunkach określonych przez uczelnię.
Należy podkreślić, że przy wykonywaniu jakichkolwiek czynności zawodowych należy zachować zdrowy rozsądek. Nie zastąpią tego obszerne przepisy i wyjaśnienia, które mimo to nie wykazują wszystkich aspektów bezpieczeństwa pracy. Służyć temu powinny szkolenia u danego pracodawcy.

Przedstawione zapytania uzasadniają następujące uzupełnienie. W niektórych firmach może funkcjonować zakładowy społeczny inspektor pracy. Stąd też w sytuacji wystąpienia ewentualnych problemów można zwracać się do takiej osoby, która jest władna zaleceniami uregulować występujące nieprawidłowości. Pracodawca może wnieść sprzeciw od zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy do właściwego inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. W razie wniesienia sprzeciwu, o którym mowa inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy wydaje decyzję lub podejmuje inne środki prawne przewidziane w przepisach o Państwowej Inspekcji Pracy.
Ewentualne podjęcie interwencji przez państwowego inspektora pracy jest możliwe po wskazaniu nazwy i adresu pracodawcy.

Uważam za celowe poinformować, iż zgodnie z art. 44 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U Nr 89, poz. 589 ze zmianami oraz z 2010r. Nr 109, poz. 708) pracownicy wykonujący czynności kontrolne są odpowiedzialni za sumienne wykonywanie swoich obowiązków, a w szczególności za rzetelne i obiektywne ujmowanie i dokumentowanie wyników kontroli oraz za przestrzeganie tajemnicy państwowej i służbowej. Pracownicy, o których mowa są obowiązani do nieujawniania informacji, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, chyba że zgłaszający skargę wyrazi na to pisemną zgodę.

Ponadto informuję, że można również skorzystać z bieżącego poradnictwa prawnego prowadzonego przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Opolu. Porady prawne można uzyskać osobiście (parter p. 1 i 2) lub telefonicznie, tel. 0774574061 w godzinach:
pon. 10.00-17.30, wt, śr, pt. 10.00-15.00, czw. 10.00-17.00, przerwa w godz. 15.00 – 15.30.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Twitter
  • Blip
  • del.icio.us
  • Wykop

Fatal error: Uncaught Exception: 12: REST API is deprecated for versions v2.1 and higher (12) thrown in /wp-content/plugins/seo-facebook-comments/facebook/base_facebook.php on line 1039